{"id":2699,"date":"2018-10-10T20:09:18","date_gmt":"2018-10-10T17:09:18","guid":{"rendered":"http:\/\/netlab.media\/?page_id=2699"},"modified":"2018-10-11T13:51:57","modified_gmt":"2018-10-11T10:51:57","slug":"artirilmis-gerceklik-teknolojisi","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/netlab.media\/en\/artirilmis-gerceklik-teknolojisi\/","title":{"rendered":"NETlab Talks: Art\u0131r\u0131lm\u0131\u015f Ger\u00e7eklik Teknolojisi"},"content":{"rendered":"<div data-row-text-color=\"dark\" style=\" \" class=\"vc_row wpb_row zolo_wpb_row vc_row-fluid apress_row_class_13784910969e6623e1764a\"><div class=\"wpb_column vc_column_container vc_col-sm-12 apress_col_id_124988288169e6623e185f9 hover_style_none\"><div class=\"layer vc_column-inner\"  ><div class=\"wpb_wrapper\"><h2 id=\"uvc-type-wrap-6470\"  data-ultimate-target='#uvc-type-wrap-6470'  data-responsive-json-new='{\"font-size\":\"desktop:45px;tablet:45px;mobile:36px;\",\"line-height\":\"desktop:45px;tablet:45px;mobile:36px;\"}'  class=\"uvc-type-wrap  ult-adjust-bottom-margin ult-responsive  uvc-type-align-center uvc-type-no-prefix uvc-wrap-90250949569e6623e18830\" style=\"text-align:center;\"><span id=\"typed-90250949569e6623e18830\" class=\"ultimate-typed-main fancytext-typewriter-background-enabled\" style=\"color:#070707;background:#ffffff; font-weight:bold; text-transform: unset;\"><\/span><script type=\"text\/javascript\"> \r\n\t\t\t\t\t\tjQuery(function($){ \r\n\t\t\t\t\t\t\t$(document).ready(function(){\r\n\t\t\t\t\t\t\t\tif( typeof jQuery(\"#typed-90250949569e6623e18830\").typed == \"function\"){\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t$(\"#typed-90250949569e6623e18830\").typed({\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tstrings: [\"NETlab Talks: Art\u0131r\u0131lm\u0131\u015f Ger\u00e7eklik Teknolojisi\"],\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\ttypeSpeed: 35,\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tbackSpeed: 35,\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tstartDelay: 50,\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tbackDelay: 5000,\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tloop: true,\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tloopCount: false,\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tshowCursor: true,\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tcursorChar: \"|\",\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tattr: null\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t});\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t}\r\n\t\t\t\t\t\t\t});\r\n\t\t\t\t\t\t});\r\n\t\t\t\t\t<\/script><style>\r\n\t\t\t\t\t\t\t.uvc-wrap-90250949569e6623e18830 .typed-cursor {\r\n\t\t\t\t\t\t\t\tcolor:#0a0a0a;\r\n\t\t\t\t\t\t\t}\r\n\t\t\t\t\t\t<\/style><\/h2><\/div><\/div><\/div><\/div><!-- Row Backgrounds --><div class=\"upb_color\" data-bg-override=\"ex-full\" data-bg-color=\"#0a0a0a\" data-fadeout=\"\" data-fadeout-percentage=\"30\" data-parallax-content=\"\" data-parallax-content-sense=\"30\" data-row-effect-mobile-disable=\"true\" data-img-parallax-mobile-disable=\"true\" data-rtl=\"false\"  data-custom-vc-row=\"\"  data-vc=\"6.8.0\"  data-is_old_vc=\"\"  data-theme-support=\"\"   data-overlay=\"false\" data-overlay-color=\"\" data-overlay-pattern=\"\" data-overlay-pattern-opacity=\"\" data-overlay-pattern-size=\"\"    ><\/div><div data-row-text-color=\"dark\" style=\" \" class=\"vc_row wpb_row zolo_wpb_row vc_row-fluid apress_row_class_78140143069e6623e19d72 vc_custom_1539165023986 vc_row-o-full-height vc_row-o-columns-middle vc_row-o-content-middle vc_row-flex\"><div class=\"centered-text wpb_column vc_column_container vc_col-sm-6 apress_col_id_46170131669e6623e1a30b hover_style_none\"><div class=\"layer vc_column-inner\"  ><div class=\"wpb_wrapper\">\t\r\n<div id=\"zolo_heading_element_92340963969e6623e1a780\" class=\"zolo_heading_element heading_style1 noanimation\" data-animation = \"No Animation\" data-delay = \"500\" style=\" text-align:center\"><div class=\"zolo_heading_element_text\"><h2 class=\"zolo-title\"><span class=\"title_text\" style=\"font-size: 50px; line-height: 60px; letter-spacing: 1px; \">Art\u0131r\u0131lm\u0131\u015f Ger\u00e7eklik Teknolojisinin D\u00fcn\u00fc, Bug\u00fcn\u00fc ve Yar\u0131n\u0131n\u0131 konu\u015ftuk&#8230;<\/span><\/h2><\/div><\/div><div id=\"modal-trg-txt-wrap-8110\" class=\"ult-modal-input-wrapper ult-adjust-bottom-margin\" data-keypress-control=\"keypress-control-enable\" data-overlay-control=\"overlay-control-enable\"><span  data-ultimate-target='#modal-trg-txt-wrap-8110 .mycust'  data-responsive-json-new='{\"font-size\":\"\",\"line-height\":\"\"}'  style=\"color:#f60f60;cursor:pointer; \" data-class-id=\"content-69e6623e1af9c2-02443507\" class=\"overlay-show-genie ult-responsive mycust ult-align-center\" >G\u00f6r\u00fcn\u00fcm Gazetesi'nden Yaren Y\u0131ld\u0131r\u0131m'\u0131n Dr. \u00d6\u011fr. \u00dcyesi Murat Y\u0131lmaz ile ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi r\u00f6portaj\u0131 okumak i\u00e7in buraya t\u0131klay\u0131n\u0131z.<\/span><\/div>\n<div class=\"ult-overlay overlay-genie content-69e6623e1af9c2-02443507\" style=\"display:none\" data-class=\"content-69e6623e1af9c2-02443507\" data-steps=\"m 701.56545,809.01175 35.16718,0 0,19.68384 -35.16718,0 z;m 698.9986,728.03569 41.23353,0 -3.41953,77.8735 -34.98557,0 z;m 687.08153,513.78234 53.1506,0 C 738.0505,683.9161 737.86917,503.34193 737.27015,806 l -35.90067,0 c -7.82727,-276.34892 -2.06916,-72.79261 -14.28795,-292.21766 z;m 403.87105,257.94772 566.31246,2.93091 C 923.38284,513.78233 738.73561,372.23931 737.27015,806 l -35.90067,0 C 701.32034,404.49318 455.17312,480.07689 403.87105,257.94772 z;M 51.871052,165.94772 1362.1835,168.87863 C 1171.3828,653.78233 738.73561,372.23931 737.27015,806 l -35.90067,0 C 701.32034,404.49318 31.173122,513.78234 51.871052,165.94772 z;m 52,26 1364,4 c -12.8007,666.9037 -273.2644,483.78234 -322.7299,776 l -633.90062,0 C 359.32034,432.49318 -6.6979288,733.83462 52,26 z;m 0,0 1439.999975,0 0,805.99999 -1439.999975,0 z\">\n\t<svg xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" width=\"100%\" height=\"100%\" viewbox=\"0 0 1440 806\" preserveaspectratio=\"none\">\r\n\t\t\t\t\t\t\t<path class=\"overlay-path\" d=\"m 701.56545,809.01175 35.16718,0 0,19.68384 -35.16718,0 z\" style=\"fill:rgba(51,51,51,0.8);\"\/>\r\n\t\t\t\t\t\t<\/svg>\n\t<div class=\"ult_modal ult-fade ult-medium\">\n\t\t<div id=\"ult-modal-wrap-6803\" class=\"ult_modal-content ult-hide\" style=\"border-style:solid;border-width:2px;border-radius:0px;border-color:#333333;\">\n\t\t\t<div class=\"ult_modal-header\" style=\"color:#333333;border-color:#333333;\">\n\t\t\t\t<h3  data-ultimate-target='#ult-modal-wrap-6803 .ult_modal-title'  data-responsive-json-new='{\"font-size\":\"\",\"line-height\":\"\"}'  class=\"ult_modal-title ult-responsive\">Muhabir: Yaren Y\u0131ld\u0131r\u0131m \/ G\u00f6r\u00fcn\u00fcm Gazetesi<\/h3>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t<div  data-ultimate-target='#ult-modal-wrap-6803 .ult_modal-body'  data-responsive-json-new='{\"font-size\":\"\",\"line-height\":\"\"}'  class=\"ult_modal-body ult-responsive ult-html\" style=\"\">\n\t\t\t\u00c7ankaya \u00dcniversitesi Bilgisayar M\u00fchendisli\u011fi b\u00f6l\u00fcm\u00fc akademisyenlerinden Dr. \u00d6\u011fr. \u00dcyesi Murat Y\u0131lmaz ile \u00fcniversitenin b\u00fcnyesinde bulunan Sanal Ger\u00e7eklik Laboratuvar\u0131\u2019n\u0131, sanal ger\u00e7eklik hakk\u0131nda ger\u00e7ekle\u015ftirdikleri projeleri, sanal ger\u00e7ekli\u011fin sekt\u00f6rel kullan\u0131mlar\u0131n\u0131 ve gelece\u011fini konu\u015ftuk.<\/p>\n<p><strong>\u00c7ankaya \u00dcniversitesi Sanal Ger\u00e7eklik Ara\u015ft\u0131rma ve Geli\u015ftirme Merkezi\u2019nde geli\u015ftirdi\u011finiz, \u00a0Sava\u015f Ko\u015fullar\u0131nda Acil T\u0131bbi M\u00fcdahale-Bilgisayar Oyunu Temelli Sanal Sim\u00fclasyon E\u011fitimi Projesi, G\u00f6bekli Tepe Projesi gibi projeleriniz var. \u00c7ankaya \u00dcniversitesi \u00e7er\u00e7evesinde konu\u015fursak sanal ger\u00e7eklikle ilgili neler yapt\u0131n\u0131z ve neler yapmak istiyorsunuz?<\/strong><\/p>\n<p>Doktora e\u011fitimimi \u0130rlanda\u2019da tamamlay\u0131p T\u00fcrkiye&#8217;ye geldi\u011fimde asl\u0131nda oyun laboratuvar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorduk. Daha sonras\u0131nda oyunlar\u0131n da gitti\u011fi y\u00f6n olarak d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz y\u00f6n sanal ger\u00e7eklik oldu. Projeler de bu \u015fekilde gelmeye ba\u015flay\u0131nca kendimizi bir anda sanal ger\u00e7eklik laboratuvar\u0131n\u0131n i\u00e7erisinde bulduk. Daha \u00f6nceki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131zda oyun da geli\u015ftirmeye <img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignright size-medium wp-image-2713\" src=\"http:\/\/netlab.media\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/DSC_7667-300x181.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"181\" srcset=\"https:\/\/netlab.media\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/DSC_7667-300x181.jpg 300w, https:\/\/netlab.media\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/DSC_7667-768x462.jpg 768w, https:\/\/netlab.media\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/DSC_7667-1024x616.jpg 1024w, https:\/\/netlab.media\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/DSC_7667.jpg 1500w\" sizes=\"(max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/>\u00e7al\u0131\u015ft\u0131k, bu s\u0131ralarda Unity&#8217;de olan T\u00fcrk arkada\u015flarla tan\u0131\u015ft\u0131k. Onlardan destek almaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131k. Daha sonra onlar bizi ba\u015fka insanlarla tan\u0131\u015ft\u0131rd\u0131lar. Oculus&#8217;de olan, bize destek olabilecek olan insanlarla tan\u0131\u015ft\u0131k. 4 sene \u00f6nce G\u00f6bekli Tepe projesini ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fim ve bu projemizle ulusal yar\u0131\u015fmada ikinci olduk. Onu ger\u00e7ekle\u015ftirmek i\u00e7in bize DK2 laz\u0131md\u0131, Oculus&#8217;un Developper Kit versiyonu. Onu T\u00fcrkiye&#8217;ye getirtme imk\u00e2n\u0131 bulduk. Bize ba\u011f\u0131\u015flad\u0131 bunu firma. Bunun i\u00e7in baya bir g\u00f6r\u00fc\u015fme yapmam\u0131z, hatta video konferans yapmam\u0131z gerekti. \u00c7ok istekli oldu\u011fumuzu belirttik. Asl\u0131nda bu zor bir s\u00fcre\u00e7 \u00e7\u00fcnk\u00fc bu \u00fcr\u00fcn\u00fcn T\u00fcrkiye&#8217;ye girmesi bile \u00e7ok zordu, s\u0131k\u0131nt\u0131l\u0131 durumlar olmu\u015ftu. Bizim amac\u0131m\u0131z bilim oldu\u011fu i\u00e7in biz iyi k\u00f6t\u00fc kendimizi projelere kanalize ettik.<\/p>\n<p><strong>G\u00f6bekli Tepe Projesi nas\u0131l ortaya \u00e7\u0131kt\u0131?<\/strong><\/p>\n<p>Ben T\u00fcrkiye&#8217;ye d\u00f6ner d\u00f6nmez akademik hayat\u0131ma ba\u015flamadan \u00f6nce hemen Urfa&#8217;y\u0131 ziyaret ettim. \u00c7\u00fcnk\u00fc yurtd\u0131\u015f\u0131nda g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm ve \u00e7ok kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m kritik bir soru, &#8220;G\u00f6bekli Tepe&#8217;ye gittin mi?&#8221; sorusuydu. \u0130ronik bir \u015fekilde gitmedi\u011fimi s\u00f6yleyince, kendi kendime &#8220;Ben neden G\u00f6bekli Tepe&#8217;ye gitmiyorum, T\u00fcrkiye&#8217;de ya\u015f\u0131yorum. \u0130rlanda&#8217;da ya\u015fayan bir\u00e7ok arkada\u015f\u0131m \u2018G\u00f6bekli Tepe&#8217;yi g\u00f6rd\u00fcn m\u00fc\u2019 diye soruyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc BBC bang\u0131r bang\u0131r reklam\u0131n\u0131 yap\u0131yor&#8221; \u015feklinde bir durum oldu. Bu durumda gelir gelmez, i\u015fe ba\u015flamadan \u00f6nce e\u015fimi de ikna edip, arkada\u015flarla \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir gezide Urfa\u2019ya G\u00f6bekli Tepe&#8217;yi g\u00f6rmek \u00fczere yola \u00e7\u0131kt\u0131k. Asl\u0131nda arad\u0131\u011f\u0131m\u0131 buldum diyemem, \u00e7\u00fcnk\u00fc bir\u00e7ok eserin bir k\u0131sm\u0131 Ankara&#8217;ya getirilmi\u015f, bir k\u0131sm\u0131 ya\u011fmalanm\u0131\u015f. Sonu\u00e7, fikir olarak G\u00f6bekli Tepe&#8217;nin fikri ve tap\u0131na\u011f\u0131n fikriyle ilgili bilgi edindik. Biz akademisyen oldu\u011fumuz i\u00e7in buraya giderken literat\u00fcr taramas\u0131 yap\u0131p gittik. Bu konuda Klaus Schmidt&#8217;in \u00f6\u011frencisi ile temas kurduk, ondan makaleler ald\u0131k. B\u00f6yle bir grupla birlikte G\u00f6bekli Tepe&#8217;yi ziyaret ettik. \u00d6nce makalelere bakt\u0131k, neler yapm\u0131\u015flar, neler oluyor. Bu asl\u0131nda benim akl\u0131mda sanal ger\u00e7eklikle ilgili nas\u0131l yap\u0131labilir, bunu bir \u015fekilde sanal ger\u00e7eklik ortam\u0131na ta\u015f\u0131yabilir miyiz diye d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fcm. Bu d\u00fc\u015f\u00fcnce do\u011frultusunda \u00f6\u011frenci arkada\u015flar da olumlu yakla\u015ft\u0131, ho\u015flar\u0131na gitti ve biz G\u00f6bekli Tepe Projesi&#8217;ni ger\u00e7ekle\u015ftirmeyi d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fck. Bunu yaparken ayn\u0131 zamanda \u015fu anda Eindhoven&#8217;da \u015firketi olan, \u00f6zellikle tasar\u0131m alan\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fan bir arkada\u015f\u0131m bize destek oldu. Bu proje tamamen interdisipliner bir projeydi. Sadece m\u00fchendislerin yapt\u0131\u011f\u0131 de\u011fil, \u00f6zellikle hik\u00e2ye k\u0131sm\u0131n\u0131n bu konuda uzman olan, bu konuda doktora yapmaya devam eden ki\u015filer taraf\u0131ndan ger\u00e7ekle\u015ftirilmesini sa\u011flad\u0131k. Bu durumda hik\u00e2ye elementleri, \u00e7alakalem yap\u0131lmay\u0131p tamamen bilimsel olarak, d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015f tasarlanm\u0131\u015f bir \u015fey \u00fczerine kurgulanmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><strong><em>\u201cHik\u00e2yenin i\u00e7erisindeki olgular\u0131 sunma \u015feklimiz anlay\u0131\u015f\u0131 ve alg\u0131y\u0131 de\u011fi\u015ftiriyor\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong>Bunun ne gibi bir faydas\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fcn\u00fcz?<\/strong><\/p>\n<p>Hik\u00e2ye odakl\u0131 bir \u015feklide G\u00f6bekli Tepe&#8217;yi tan\u0131tmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken fark ettik ki, buradaki hik\u00e2yenin anlat\u0131m\u0131 ve hik\u00e2yenin i\u00e7erisindeki olgular\u0131 sunma \u015feklimiz, anlay\u0131\u015f\u0131 ve alg\u0131y\u0131 de\u011fi\u015ftiriyor. Elimizde bir de sanal ger\u00e7eklik g\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fc var. B\u00f6yle bir cihaz\u0131m\u0131z var. Bu cihazda, bu hik\u00e2ye bile\u015fenlerini birle\u015ftirdi\u011fimiz zaman fark\u0131nda olmadan \u00e7ok etkili bir \u015fey yaratt\u0131k <img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignleft size-medium wp-image-2714\" src=\"http:\/\/netlab.media\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/DSC_7691-300x200.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"200\" srcset=\"https:\/\/netlab.media\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/DSC_7691-300x200.jpg 300w, https:\/\/netlab.media\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/DSC_7691-768x512.jpg 768w, https:\/\/netlab.media\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/DSC_7691-1024x683.jpg 1024w, https:\/\/netlab.media\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/DSC_7691.jpg 1500w\" sizes=\"(max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/>asl\u0131nda. Yaratt\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u015feyi, insanlarla payla\u015f\u0131nca fark ettik. T\u00fcrkiye \u00e7ap\u0131nda bir vak\u0131f \u00fcniversitesi b\u00f6yle bir yar\u0131\u015fmada, rakipleri ODT\u00dc, Bo\u011fazi\u00e7i, Hacettepe&#8217;yken, Hacettepe&#8217;den sonra ikinci oldu ki bir\u00e7ok proje se\u00e7ilmi\u015f okullardan g\u00f6nderilmi\u015f projelerdi. Sanal ger\u00e7ekli\u011fin ve G\u00f6bekli Tepe&#8217;nin harmanlanmas\u0131n\u0131n, insanlar \u00fczerinde yaratt\u0131\u011f\u0131 g\u00fc\u00e7 olarak nitelendirmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131k. Bizim i\u00e7in \u00e7ok anlaml\u0131 oldu bu durum. Kurdu\u011fumuz laboratuvar bir i\u015fe yaram\u0131\u015f oldu, bir anlam ifade etti. \u00c7\u00fcnk\u00fc T\u00fcrkiye&#8217;de yap\u0131lan bir\u00e7ok giri\u015fim kendine g\u00fczel bir yol \u00e7izemeyebiliyor.<\/p>\n<p><strong>Sava\u015f Ko\u015fullar\u0131nda Acil T\u0131bbi M\u00fcdahale-Bilgisayar Oyunu Temelli Sanal Sim\u00fclasyon E\u011fitimi Projesini nas\u0131l \u015fekillendirdiniz?<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong>B\u00fct\u00fcn okullarla askeriye bu konuda \u00e7al\u0131\u015fmak istiyordu. \u00d6zellikle askeri personelin ilk yard\u0131m e\u011fitimi alan\u0131nda e\u011fitilmesi planlan\u0131yordu. Bunun nas\u0131l yap\u0131laca\u011f\u0131yla ilgili bizden fikir istediler, biz bir tak\u0131m fikirler verdik. Sonras\u0131nda \u015fu fark edildi: Sanal ger\u00e7eklik ortam\u0131nda bir \u00e7al\u0131\u015fma s\u00f6z konusu olabilir. Bu fark edilir edilmez biz de b\u00f6yle bir \u00e7al\u0131\u015fma ba\u015flatal\u0131m dedik. Ayn\u0131 anda bu \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n benzerleri hem ODT\u00dc&#8217;de, hem Hacettepe&#8217;de, TOBB \u00dcniversitesi&#8217;nde de d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc. Biz projemizi tamamen VR ve HTC VIVE&#8217;a kanalize ettik. Burada amac\u0131m\u0131z m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu kadar farkl\u0131 teknolojiler kullanmak. Herkes fikri farkl\u0131 \u015fekillerde uygulamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. \u0130lk yard\u0131m e\u011fitimini \u00e7ok statik bir ortamda tek d\u00fcze bir konfig\u00fcrasyonda yapmayal\u0131m dedik. Bunun i\u00e7in bir sava\u015f ortam\u0131nda t\u0131bbi ko\u015fullar farkl\u0131 olaca\u011f\u0131 i\u00e7in, sava\u015f ortam\u0131nda yapal\u0131m dedik. Bu konuda Hacettepe&#8217;de \u00f6zellikle bu alanda \u00e7al\u0131\u015fan hocalarla konu\u015ftuk. \u00dc\u00e7 tane temel durum se\u00e7tik uygulamak i\u00e7in, \u00fc\u00e7 tane temel yaralanma se\u00e7tik temel ilk yard\u0131m yap\u0131labilecek. Biz bu s\u00fcreci geli\u015ftirirken d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz, bir anda kendisini sava\u015f ortam\u0131nda bulan bir s\u0131hhiyecinin asl\u0131nda hem sava\u015fmas\u0131 hem de vurulan arkada\u015flar\u0131na yard\u0131m etmesi. Bir tim ile birlikte yapt\u0131\u011f\u0131 bir hareket s\u0131ras\u0131nda ba\u015f\u0131na gelebilecek farkl\u0131 senaryolar olu\u015fturduk ve ayn\u0131 \u015fekilde oynanmayacak \u015fekilde tasarlamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131k. Her seferinde timindeki farkl\u0131 bir ki\u015finin farkl\u0131 bir \u015fekilde yaralanmas\u0131n\u0131 sa\u011flayarak kurgu olu\u015fturmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131k. Bu kurguda her seferinde farkl\u0131 olarak yaralanan ki\u015fi tedavi merkezine g\u00f6nderilmeden \u00f6nce ilk yard\u0131m m\u00fcdahalesinin sava\u015f alan\u0131nda yap\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131k. Sonu\u00e7ta bu da \u00e7ok be\u011fenildi, TTO&#8217;nun (Teknoloji Transfer Ofisi) birincilik \u00f6d\u00fcl\u00fcn\u00fc kazand\u0131, proje olarak iyi bir yere geldi. Fakat tabii bunlar genelde \u00f6\u011frenci projeleri oldu\u011fu i\u00e7in ticarile\u015fme kayg\u0131s\u0131yla yap\u0131lm\u0131\u015f \u00fcr\u00fcnler de\u011fil. Sadece yapabilir miyiz, yapamaz m\u0131y\u0131z, ne kadar iyi yapabiliriz? Kendimizi g\u00f6rmek i\u00e7in yap\u0131lm\u0131\u015f \u00e7al\u0131\u015fmalard\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><strong><em>\u201c\u00c7evremize duyars\u0131z kalamay\u0131z\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131z\u0131 hangi amaca y\u00f6nelik geli\u015ftiriyorsunuz? Projelerinizi bir alanda ihtiya\u00e7 do\u011frultusunda m\u0131 \u015fekillendiriyorsunuz?<\/strong><\/p>\n<p>G\u00f6bekli Tepe&#8217;de bahsetti\u011fim gibi yapmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z temel \u015fey, insanlar\u0131n ihtiya\u00e7 duyduklar\u0131 ya da kendi arzular\u0131m\u0131z\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmek. Bilim insan\u0131n\u0131n yapmas\u0131 gereken en \u00f6nemli \u015feyin bu oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Bunun yan\u0131nda \u00e7evremize de duyars\u0131z kalamay\u0131z. Duruma ve ko\u015fula g\u00f6re istenilenleri tekrar kalibre etmemiz, tekrar d\u00fc\u015f\u00fcnmemiz gerekiyor. Bu kalibrasyon s\u0131ras\u0131nda da kendimizi geli\u015ftirmek i\u00e7in insanlar\u0131n fikirlerini uygulamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131p onlardan ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z fikirleri de bir \u015fekilde kendi yapabileceklerimizi s\u0131namak i\u00e7in \u00e7e\u015fitli \u00e7al\u0131\u015fmalar \u00fczerinde duruyoruz. Bundan sonraki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131zda hedefimiz hem kendi isteklerimizi ger\u00e7eklemek, hem de insanlardan gelen isteklerin ne kadar yap\u0131labilir oldu\u011funu anlamaya \u00e7al\u0131\u015fmak olacak.<\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong><strong>T\u00fcrkiye\u2019de sanal ger\u00e7eklikle ilgili yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalarda be\u011fendi\u011finiz projeler var m\u0131?<\/strong><\/p>\n<p>Baz\u0131 m\u00fcze \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 var. \u00d6zellikle ODT\u00dc Teknokent\u2019te bizim de temas kurdu\u011fumuz, bizim de ortak i\u015f yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z firmalar var. Bunlardan bir tanesi \u015fu anda &#8220;Kurtulu\u015f VR&#8221; isimli bir proje \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor, Kreatin Studios, daha \u00f6nceden Reo-tek \u00a0ile \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flard\u0131. \u015eu an m\u00fczelerde g\u00f6rebildi\u011finiz bir\u00e7ok sanal ger\u00e7eklik \u00fcr\u00fcn\u00fc onlar\u0131n ortakla\u015fa yapt\u0131klar\u0131 \u00fcr\u00fcnlerdir. M\u00fczelerde \u00e7ok i\u015fe yarad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Anadolu Medeniyetleri M\u00fczesi&#8217;ne gitti\u011finizde bir Hitit arabas\u0131na binmenin nas\u0131l bir \u015fey oldu\u011fuyla ilgili fikir sahibi olmak, sadece okumak de\u011fil bir yandan da ya\u015famak anlam\u0131na geldi\u011fi i\u00e7in \u00f6nemli g\u00f6r\u00fcyorum. \u00d6zellikle bu alanda \u00e7ok aktif \u00e7al\u0131\u015fmalar var. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda \u00e7e\u015fitli ufak firmalar\u0131n yapt\u0131klar\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar var ama genelde bunlar\u0131 satmakta zorland\u0131klar\u0131n\u0131 biliyorum. Temel anlamda bahsetti\u011fim projeler kendilerini ticarile\u015ftirip, \u00fcr\u00fcn haline d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcp sat\u0131labilir hale gelmi\u015f \u015feyler. Ama bu yava\u015f yava\u015f daha farkl\u0131 \u015fekilde geli\u015fecek diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><strong><em>\u00a0\u201c<\/em><\/strong><strong><em>T\u00fcm g\u00fcc\u00fcm\u00fcz\u00fc kullanarak bir \u015feyler yapmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yoruz\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong>T\u00fcrkiye ve d\u00fcnya ortalamas\u0131na bakarsak (sanal ger\u00e7eklikle ilgili geli\u015fmelerde), \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131z\u0131 nas\u0131l de\u011ferlendiriyorsunuz? <\/strong><\/p>\n<p>T\u00fcrkiye&#8217;de \u00e7al\u0131\u015fma ko\u015fullar\u0131m\u0131z her zaman istedi\u011fimiz kadar iyi olmayabiliyor. Farkl\u0131 sorumluluklar\u0131m\u0131z olabiliyor, ders y\u00fcklerimiz yurtd\u0131\u015f\u0131ndaki akademisyen arkada\u015flarla k\u0131yaslad\u0131\u011f\u0131m\u0131zda bir hayli yo\u011fun kal\u0131yor. Ara\u015ft\u0131rma yapmak, destek almak, destek bulmak yurtd\u0131\u015f\u0131na g\u00f6re zorluklar i\u00e7eriyor. Buna ra\u011fmen elimizden geldi\u011fince t\u00fcm g\u00fcc\u00fcm\u00fcz\u00fc kullanarak bir \u015feyler yapmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yoruz. Para olmad\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece, yani yat\u0131r\u0131m yap\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece b\u00f6yle bir i\u015fe, buradan \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir \u00fcr\u00fcn \u00e7\u0131karmak ya da \u00e7ok farkl\u0131 gruplar\u0131 bir arada \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rmak \u00e7ok da kolay g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyor.<\/p>\n<p><strong>Teknolojik ve donan\u0131msal s\u0131k\u0131nt\u0131lar ya\u015fad\u0131n\u0131z m\u0131? Ya\u015fad\u0131ysan\u0131z \u00fcstesinden nas\u0131l geldiniz?<\/strong><\/p>\n<p>Normalde bizim yapmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u015feyleri yapmak i\u00e7in gerekli olan donan\u0131m g\u00fcc\u00fc, normal donan\u0131m g\u00fcc\u00fcn\u00fcn \u00e7ok \u00fcst\u00fcnde. \u015eu an laboratuvar\u0131m\u0131zdaki makinelerin hepsi 4 y\u0131ll\u0131k oldu\u011fu i\u00e7in, eski diyebilece\u011fimiz teknolojide kal\u0131yor. Her projemizde biz bunu ya\u015f\u0131yoruz ister istemez. Elimizdeki makineler eskimi\u015f oluyor, yeni \u00e7\u0131kan teknolojiler veya yeni istenilen \u015feyler daha zorlay\u0131c\u0131 oluyor. Bu noktada donan\u0131msal s\u0131k\u0131nt\u0131 ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z oluyor. Bunun bir \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc \u015fu olabilir, biz projeler yaz\u0131yoruz, bu projelerden destek al\u0131yoruz, bununla bu <img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignright size-medium wp-image-2715\" src=\"http:\/\/netlab.media\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/DSC_7698-300x216.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"216\" srcset=\"https:\/\/netlab.media\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/DSC_7698-300x216.jpg 300w, https:\/\/netlab.media\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/DSC_7698-768x552.jpg 768w, https:\/\/netlab.media\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/DSC_7698-1024x737.jpg 1024w, https:\/\/netlab.media\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/DSC_7698.jpg 1500w\" sizes=\"(max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/>durumu \u00e7\u00f6zmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yoruz. Olabildi\u011fince donan\u0131m sorunlar\u0131m\u0131z\u0131 bu \u015fekilde \u00e7\u00f6zmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yoruz. Sadece donan\u0131m yetmiyor, ayn\u0131 zamanda nitelikli i\u015f g\u00fcc\u00fcn\u00fc korumam\u0131z gerekiyor. Bu da \u00e7ok kolay olmuyor okul oldu\u011fumuz i\u00e7in. \u0130yi \u00f6\u011frencileri firmalar kendilerine bir \u015fekilde transfer etmeyi tercih edebiliyorlar. \u00a0Tekrar s\u0131f\u0131rdan ba\u015fl\u0131yoruz, bu durum her d\u00f6nem bizim yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z i\u015fleri s\u0131f\u0131rdan ba\u015flatmam\u0131za neden oluyor.<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><strong>\u00a0<\/strong><strong><em>\u201cFirmalar\u0131n say\u0131s\u0131n\u0131n artmas\u0131 laz\u0131m\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong><strong>Ankara\u2019da sanal ger\u00e7eklik alan\u0131nda bir sekt\u00f6r olu\u015fmaya ba\u015flad\u0131 m\u0131 yoksa \u00fcniversitelerin \u00e7at\u0131s\u0131 alt\u0131nda m\u0131 ilerliyor?<\/strong><\/p>\n<p>Asl\u0131nda olu\u015fmaya ba\u015flad\u0131 diyebiliriz. Dedi\u011fim gibi tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m\u0131z, bu i\u015flerle u\u011fra\u015fan ba\u015far\u0131 sa\u011flam\u0131\u015f firmalar var. Bu firmalar\u0131n say\u0131s\u0131n\u0131n tabii ki artmas\u0131 laz\u0131m ama hi\u00e7 olmamas\u0131 da s\u00f6z konusu olabilirdi. \u015eu anda olmalar\u0131n\u0131n, bunun daha da artaca\u011f\u0131n\u0131n bir g\u00f6stergesi oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.<\/p>\n<p><strong>\u00a0\u0130stanbul\u2019da sekt\u00f6r nas\u0131l i\u015fliyor? <\/strong><\/p>\n<p>T\u00fcrkiye&#8217;de asl\u0131nda bizden ba\u015fka, bizim de temasta oldu\u011fumuz ve genelde bir \u015fekilde ortakl\u0131k kurmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z, Bah\u00e7e\u015fehir \u00dcniversitesi var; Gamelab&#8217;lar\u0131 var onlar\u0131n da. Onlar da asl\u0131nda VR ile ilgileniyorlar. Onun d\u0131\u015f\u0131nda Ankara&#8217;da \u015fu anda sanal ger\u00e7eklikle u\u011fra\u015fan biz var\u0131z, aktif olarak proje yap\u0131p ba\u015far\u0131 sa\u011flam\u0131\u015f benim akl\u0131ma gelen ba\u015fka bir yer a\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131 Ankara&#8217;da g\u00f6remedim. \u0130stanbul\u2019da da birka\u00e7 tane olu\u015fum var ama \u015fu anda olu\u015fum a\u015famas\u0131ndalar diyebilirim.<\/p>\n<p><strong>\u0130stanbul ve Ankara\u2019y\u0131 kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131zda hangi farklar ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor?<\/strong><\/p>\n<p>Ankara daha \u00e7ok savunma sanayi \u00fczerine kurulu \u015firketlerden olu\u015ftu\u011fu i\u00e7in ve genelde k\u00fc\u00e7\u00fck firmalar da bunlar\u0131n ta\u015feronlu\u011funu yapt\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, teknik olarak ba\u015fka bir sekt\u00f6r olsayd\u0131 bunun cevab\u0131n\u0131 \u015fu \u015fekilde verebilirdim: \u0130stanbul her hal\u00fckarda her zaman daha verimlidir, daha fazla i\u015f sahas\u0131 yaratabilir. Aksine sanal ger\u00e7eklik i\u00e7in gerekli olan i\u015f sahalar\u0131n\u0131n en \u00f6nemlileri, b\u00fcy\u00fck hastaneler, savunma sanayii sonu\u00e7ta Ankara tabanl\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in ve bu projelerin bir k\u0131sm\u0131, \u00f6zellikle sanal ger\u00e7eklik ve artt\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ger\u00e7eklik projeleri sanayi tabanl\u0131 projeler olduklar\u0131 i\u00e7in bu noktada Ankara iyi bir merkez. Ama bunu sekt\u00f6rdeki di\u011fer alt birimler i\u00e7in s\u00f6ylemek s\u00f6z konusu olmayabilir.<\/p>\n<p><strong>D\u00fcnyada farkl\u0131 alanlarda kullan\u0131m\u0131na rastlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z sanal ger\u00e7eklik, \u015fu an T\u00fcrkiye\u2019de hangi alanlarda daha \u00e7ok kullan\u0131l\u0131r durumda?<\/strong><\/p>\n<p>\u015eu anda tan\u0131t\u0131m ama\u00e7l\u0131, geziler, bir tak\u0131m m\u00fcze \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 var. Tan\u0131t\u0131m d\u0131\u015f\u0131nda bizim prototipini yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z t\u0131bbi m\u00fcdahale ya da benzeri projeler prototip a\u015famas\u0131nda. Sonu\u00e7ta \u015fu an aktif olarak kullan\u0131lm\u0131yor. Bunun en \u00f6nemli sebeplerinden bir tanesi, biz bunu s\u00f6yledi\u011fimiz zaman bunu Playstation gibi, yani ta\u015f\u0131nabilir bir ayg\u0131tla \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131l\u0131p \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 sorusu oluyor. Bunu \u00e7\u00f6zemedi\u011fimiz zaman insanlara bir de Hi-Tech oyun bilgisayar\u0131ndan daha g\u00fc\u00e7l\u00fc bir bilgisayar hediye etmemiz gerekiyor. Bu bilgisayar\u0131n bak\u0131m\u0131n\u0131n yap\u0131lmas\u0131 gerekiyor, bu bilgisayar tek ba\u015f\u0131na hayat\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcremez. Driverlar\u0131 de\u011fi\u015fti\u011fi zaman, bizim projenin tekrar g\u00f6zden ge\u00e7irilmesi gerekiyor. Buna bir \u00e7\u00f6z\u00fcm \u015fu an Oculus Go olabilir. Biz de onun \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015f\u0131yoruz. Oculus Go&#8217;da e\u011fer m\u00fc\u015fteri tatmini sa\u011flanabilirse, m\u00fc\u015fteri onu g\u00f6r\u00fcp de \u201cBu benim i\u00e7in yeterli\u201d derse, bu bir \u00e7\u00f6z\u00fcm olacak. Sadece bizim i\u00e7in de\u011fil bir\u00e7ok sanal ger\u00e7eklik projesi i\u00e7in de \u00e7\u00f6z\u00fcm olacak.<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><strong>\u00a0<\/strong><strong><em>\u201c<\/em><\/strong><strong><em>En \u00e7ok oyun oynayan sekt\u00f6rlerden birisi kesinlikle t\u0131p\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong>Sizce hangi alan ve sekt\u00f6rlerde sanal ger\u00e7ekli\u011fin kullan\u0131m\u0131na daha \u00e7ok ihtiya\u00e7 var?<\/strong><\/p>\n<p>Sa\u011fl\u0131k sekt\u00f6r\u00fc sonu\u00e7 itibariyle hem artt\u0131r\u0131lm\u0131\u015f hem de sanal ger\u00e7eklik i\u00e7in \u00f6nemli bir merkez oluyor. \u0130rlanda&#8217;dan T\u00fcrkiye&#8217;ye d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcm zaman bir\u00e7ok u\u00e7u\u015fta yan\u0131ma oturan doktorlar\u0131n s\u00fcrekli oyun oynad\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fcm. Ne oynad\u0131klar\u0131n\u0131 \u00e7ok merak etmi\u015ftim, bakt\u0131m s\u00fcrekli insanlarla ilgili bir \u015feyler yap\u0131yorlar. Konu\u015fmalar\u0131m\u0131z s\u0131ras\u0131nda da fark ettim ki onlar doktor ve s\u0131navlara haz\u0131rlan\u0131yorlar. Bu oyunlar\u0131 ger\u00e7ekten oyun oynayan birisinin sevdas\u0131 \u015feklinde, TUS s\u0131nav\u0131na haz\u0131rland\u0131klar\u0131 i\u00e7in oynuyorlar. Sa\u011fl\u0131k sekt\u00f6r\u00fc bence ayn\u0131 \u015fekilde, oyun sekt\u00f6r\u00fcnden t\u00fcredi\u011fim i\u00e7in sanal ger\u00e7eklikle, \u00a0art\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ger\u00e7eklikle ne yap\u0131yorsunuz, temelde Unity kullan\u0131yorsunuz. Bizim oyun geli\u015ftirirken kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z ara\u00e7lar\u0131 kullanarak ger\u00e7ekle\u015ftiriyorsunuz projenizi. Temel yap\u0131 ta\u015f\u0131 bundan olu\u015fuyor. Bundan dolay\u0131 sanal ger\u00e7ekli\u011fin oyun sekt\u00f6r\u00fcnden t\u00fcredi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnecek olursak, en \u00e7ok oyun oynayan sekt\u00f6rlerden birisi kesinlikle t\u0131p, t\u0131p \u00f6\u011frencileri. Sonras\u0131nda savunma sanayii ile ilgili \u00e7e\u015fitli projeler olabilir. E\u011fitim alan\u0131nda sanal ger\u00e7eklik her zaman olacak bir \u015feydir. Biz zaten en son Havelsan ile yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z projede, yaz\u0131l\u0131m m\u00fchendisli\u011fi faaliyetlerinin artt\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ya da sanal ger\u00e7ekli\u011fi nas\u0131l etkileyebiliriz diye bir proje yapt\u0131k. Bununla ilgili bir makalemiz yay\u0131nland\u0131. Biz zaten bu konuda yap\u0131labilecek her \u015feyi denemeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yoruz. Bundan sonras\u0131nda sanal m\u00fcze deneyece\u011fiz, \u00f6zellikle Anadolu korku Hik\u00e2yeleri grubu ile birlikte, belki NETlab ile birlikte de \u00e7al\u0131\u015fabiliriz bu konuda. Bir m\u00fcze olu\u015fturulmas\u0131, bu m\u00fczedeki varl\u0131klar, yarat\u0131klar T\u00fcrklerin korku hik\u00e2yelerinden t\u00fcremi\u015f olaca\u011f\u0131 i\u00e7in normal bir m\u00fcze de\u011fil de sanal ger\u00e7eklik kullanarak bir m\u00fcze olu\u015fturmay\u0131 planl\u0131yoruz. Bu konuda \u00e7al\u0131\u015fan bir grup zaten yarat\u0131klar\u0131n modellenmesiyle u\u011fra\u015f\u0131yor. \u00d6\u011frenci gruplar\u0131m\u0131z teknik olarak ayn\u0131 \u015fekilde bunun VR uygulamas\u0131n\u0131 geli\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Bir taraftan en b\u00fcy\u00fck eksikli\u011fimiz belki m\u00fcze bilgileri ve m\u00fczeyle ilgili konular, o konuda belki NETlab ile ortak bir \u015feyler yapmay\u0131 planl\u0131yoruz.<\/p>\n<p><strong>\u0130htiya\u00e7 duyulan alanlarda sanal ger\u00e7ekli\u011fin kullan\u0131m\u0131n\u0131 yayg\u0131nla\u015ft\u0131rmak i\u00e7in T\u00fcrkiye\u2019de hangi \u015fartlar gerekiyor?<\/strong><\/p>\n<p>En ba\u015fta yat\u0131r\u0131m gerekiyor ve yat\u0131r\u0131mlardan h\u0131zl\u0131 bir d\u00f6n\u00fc\u015f beklenmemesi gerekiyor. Sanal ger\u00e7eklik ya da art\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ger\u00e7eklik projeleri daha ham, b\u00fcy\u00fcmesi i\u00e7in zamana ihtiya\u00e7 var. \u00d6nemli olan oturdu\u011fu zaman siz nerede olacaks\u0131n\u0131z? Burada ka\u00e7\u0131rmayaca\u011f\u0131n\u0131z bir pozisyonda olman\u0131z bence gerekli. E\u011fer bu i\u015fler bir noktaya geldi\u011finde, art\u0131k insanlar bunu peynir ekmek gibi satmaya ba\u015flad\u0131klar\u0131nda sizin elinizde hi\u00e7bir \u015fey olmazsa, o zaman bu t\u00fcr bir treni ka\u00e7\u0131rm\u0131\u015f olacaks\u0131n\u0131z. Sonra buna yeti\u015fmeye \u00e7al\u0131\u015facaks\u0131n\u0131z, o s\u0131rada insanlar belki ba\u015fka \u015feyler \u00fcretiyor olacak.<\/p>\n<p><strong>Ankara Frans\u0131z K\u00fclt\u00fcr Merkezi Dijital M\u00fcze ve Sanal Ger\u00e7eklik At\u00f6lyesi a\u00e7\u0131yor Ankara\u2019da, Engelsiz Filmler Festivali&#8217;nde bu y\u0131l 3 film sanal ger\u00e7eklik teknolojisi ile izlenebilecek. T\u00fcrkiye\u2019de sanat d\u00fcnyas\u0131n\u0131n sanal ger\u00e7ekli\u011fe bak\u0131\u015f\u0131 sizce nas\u0131l?<\/strong><\/p>\n<p>Ben tabii m\u00fchendisim, sanat d\u00fcnyas\u0131yla ili\u015fkim d\u0131\u015fardan kabul edilebilir. B\u00f6yle bir yakla\u015f\u0131mda bulunmalar\u0131 bence \u00e7ok umut verici duruyor. Sanat olmadan, k\u00fclt\u00fcrel olarak herhangi bir \u015fekilde sanal ger\u00e7eklikle ba\u011flant\u0131 kurulmadan ba\u015far\u0131 sa\u011flamak \u00e7ok zor ki zaten onlar da bunu yapmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor anlad\u0131\u011f\u0131m kadar\u0131yla. Bence bu t\u00fcr at\u00f6lyeler yap\u0131lmas\u0131 laz\u0131m ama bu t\u00fcr at\u00f6lyeler ayn\u0131 zamanda biraz daha interdisipliner tutulup, sadece d\u0131\u015fardan de\u011fil de i\u00e7erden belki m\u00fchendisleri de dahil etmek laz\u0131m bu i\u015fe, onlardan da yard\u0131m istemek laz\u0131m. T\u00fcrkiye\u2019de temel sorunlardan biri, herkes bir \u015fey yapmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor ama kimse birbirinin fark\u0131nda de\u011fil. Genelde yurtd\u0131\u015f\u0131nda g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm ba\u015far\u0131y\u0131 sa\u011flayan en \u00f6nemli etkenlerden birisi insanlar\u0131n birlikte \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor olmas\u0131. Bizde herkes bayra\u011f\u0131n bir ucundan tutuyor ama toplu olarak hareket etme konusunda zorluklar ya\u015f\u0131yoruz. E\u011fer bunlara d\u00f6n\u00fc\u015fmeden bu i\u015fler yap\u0131labilirse, insanlar birbirleriyle ileti\u015fim kurarak i\u015fbirli\u011fiyle bu i\u015fleri ger\u00e7ekle\u015ftirebilirse bence harika projeler. Hepimize katk\u0131 sa\u011flayacak i\u015fler.<\/p>\n<p><strong>May\u0131s ay\u0131nda \u201cSANAL GER\u00c7EKL\u0130K &amp; ARTTIRILMI\u015e GER\u00c7EKL\u0130K &amp; C\u0130DD\u0130 OYUNLAR BULU\u015eTAYI\u201d \u00c7ankaya \u00dcniversitesi\u2019nde 3\u2019\u00fcnc\u00fc kez d\u00fczenlendi. Bu sene sanal ger\u00e7eklikle ilgili etkinlik d\u00fczenlemeyi planl\u0131yor musunuz?<\/strong><\/p>\n<p>Kesinlikle devam ettirmeyi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz. Biz \u015funu g\u00f6rd\u00fck, 1\u2019incisini d\u00fczenledik, 2\u2019incisini d\u00fczenledik, 3\u2019\u00fcnc\u00fcs\u00fcn\u00fc d\u00fczenledik. Umudumuzu hi\u00e7 kaybetmedik, on ki\u015fi de gelse biz bu i\u015fe ayn\u0131 \u015fekilde devam etmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131k. Bu konuda bir dalgalanma var kat\u0131l\u0131mla alakal\u0131. \u0130lk d\u00fczenledi\u011fimizdeki ilgi, ikincide biraz d\u00fc\u015ft\u00fc, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcde biraz daha d\u00fc\u015ft\u00fc. Biz bunu birazc\u0131k organizasyon eksikli\u011fine ba\u011flad\u0131k. Bu konuda NETlab ile ortak bir \u00e7al\u0131\u015fmayla, daha iyi duyurulmu\u015f, daha sistematik bir \u00e7al\u0131\u015fma y\u00fcr\u00fctmek istiyoruz. Sadece \u00c7ankaya \u00dcniversitesi de\u011fil de birka\u00e7 kurulu\u015fun birlikte yapt\u0131\u011f\u0131 bir \u00e7al\u0131\u015fma y\u00fcr\u00fctmek istiyoruz.\n\t\t\t<\/div>\n\t<\/div>\n\t<\/div>\n\t<div class=\"ult-overlay-close top-right\" style=\"width:80px;height:80px; \"><div class=\"ult-overlay-close-inside\">Close<\/div><\/div>\n<\/div><\/div><\/div><\/div><div class=\"wpb_column vc_column_container vc_col-sm-6 apress_col_id_64735057069e6623e1b87f hover_style_none\"><div class=\"layer vc_column-inner\"  ><div class=\"wpb_wrapper\">\n\t<div class=\"wpb_video_widget wpb_content_element vc_clearfix   vc_video-aspect-ratio-169 vc_video-el-width-100 vc_video-align-center\" >\n\t\t<div class=\"wpb_wrapper\">\n\t\t\t\n\t\t\t<div class=\"wpb_video_wrapper\"><iframe loading=\"lazy\" width=\"500\" height=\"281\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/videoseries?list=PLwYPI_1duI_SED0VmEI9tUxZi8z0-oHAh\" frameborder=\"0\" allow=\"autoplay; encrypted-media\" allowfullscreen><\/iframe><\/div>\n\t\t<\/div>\n\t<\/div>\n<\/div><\/div><\/div><\/div><!-- Row Backgrounds --><div class=\"upb_bg_img\" data-ultimate-bg=\"url(https:\/\/netlab.media\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/murat_yilmaz_back.png)\" data-image-id=\"id^2718|url^http:\/\/netlab.media\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/murat_yilmaz_back.png|caption^null|alt^null|title^murat_yilmaz_back|description^null\" data-ultimate-bg-style=\"vcpb-vz-jquery\" data-bg-img-repeat=\"no-repeat\" data-bg-img-size=\"cover\" data-bg-img-position=\"\" data-parallx_sense=\"30\" data-bg-override=\"ex-full\" data-bg_img_attach=\"scroll\" data-upb-overlay-color=\"rgba(10,10,10,0.61)\" data-upb-bg-animation=\"\" data-fadeout=\"\" data-bg-animation=\"left-animation\" data-bg-animation-type=\"h\" data-animation-repeat=\"repeat\" data-fadeout-percentage=\"30\" data-parallax-content=\"\" data-parallax-content-sense=\"30\" data-row-effect-mobile-disable=\"true\" data-img-parallax-mobile-disable=\"true\" data-rtl=\"false\"  data-custom-vc-row=\"\"  data-vc=\"6.8.0\"  data-is_old_vc=\"\"  data-theme-support=\"\"   data-overlay=\"true\" data-overlay-color=\"rgba(10,10,10,0.61)\" data-overlay-pattern=\"https:\/\/netlab.media\/wp-content\/plugins\/Ultimate_VC_Addons\/assets\/images\/patterns\/05.png\" data-overlay-pattern-opacity=\"0.5\" data-overlay-pattern-size=\"\" data-overlay-pattern-attachment=\"scroll\"    ><\/div><div data-row-text-color=\"dark\" data-vc-full-width=\"true\" data-vc-full-width-init=\"false\" data-vc-stretch-content=\"true\" style=\" \" class=\"vc_row wpb_row zolo_wpb_row vc_row-fluid apress_row_class_162735889769e6623e1d870 vc_row-o-equal-height vc_row-o-content-middle vc_row-flex\"><div class=\"centered-text wpb_column vc_column_container vc_col-sm-4 apress_col_id_98987835669e6623e1dca1 hover_style_none\"><div class=\"layer vc_column-inner\"  ><div class=\"wpb_wrapper\">\t\r\n<div id=\"zolo_heading_element_166934282369e6623e1df3e\" class=\"zolo_heading_element heading_style1 noanimation\" data-animation = \"No Animation\" data-delay = \"500\" style=\" text-align:center\"><div class=\"zolo_heading_element_text\"><h2 class=\"zolo-title\"><span class=\"title_text\" style=\"\">Thanks<\/span><\/h2><div class=\"zolo-heading-delimiter\"> <span class=\"delimiter_style_line\"><\/span> <\/div><\/div><\/div>\n\t<div  class=\"wpb_single_image wpb_content_element vc_align_center\">\n\t\t\n\t\t<figure class=\"wpb_wrapper vc_figure\">\n\t\t\t<div class=\"vc_single_image-wrapper   vc_box_border_grey\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"488\" height=\"75\" src=\"https:\/\/netlab.media\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/navbar_header_tr.png\" class=\"vc_single_image-img attachment-full\" alt=\"\" title=\"navbar_header_tr\" srcset=\"https:\/\/netlab.media\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/navbar_header_tr.png 488w, https:\/\/netlab.media\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/navbar_header_tr-300x46.png 300w\" sizes=\"(max-width: 488px) 100vw, 488px\" \/><\/div>\n\t\t<\/figure>\n\t<\/div>\n<\/div><\/div><\/div><div class=\"centered-text wpb_column vc_column_container vc_col-sm-4 apress_col_id_60989240669e6623e1f8b0 hover_style_none\"><div class=\"layer vc_column-inner\"  ><div class=\"wpb_wrapper\">\n\t<div  class=\"wpb_single_image wpb_content_element vc_align_center\">\n\t\t\n\t\t<figure class=\"wpb_wrapper vc_figure\">\n\t\t\t<div class=\"vc_single_image-wrapper   vc_box_border_grey\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"vc_single_image-img\" src=\"https:\/\/netlab.media\/wp-content\/uploads\/2018\/05\/logo_web-373x90.png\" width=\"373\" height=\"90\" alt=\"logo_web\" title=\"logo_web\" \/><\/div>\n\t\t<\/figure>\n\t<\/div>\n<\/div><\/div><\/div><div class=\"wpb_column vc_column_container vc_col-sm-4 apress_col_id_190186121969e6623e20a89 hover_style_none\"><div class=\"layer vc_column-inner\"  ><div class=\"wpb_wrapper\">\t\r\n<div id=\"zolo_heading_element_7354219269e6623e20d7d\" class=\"zolo_heading_element heading_style1 noanimation\" data-animation = \"No Animation\" data-delay = \"500\" style=\" text-align:center\"><div class=\"zolo_heading_element_text\"><h2 class=\"zolo-title\"><span class=\"title_text\" style=\"\">K\u00fcnye<\/span><\/h2><div class=\"zolo-heading-delimiter\"> <span class=\"delimiter_style_line\"><\/span> <\/div><\/div><\/div>\n\t<div class=\"wpb_text_column wpb_content_element\" >\n\t\t<div class=\"wpb_wrapper\">\n\t\t\t<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"color: #000000;\">Konuk: Murat Y\u0131lmaz \u2013 \u00c7ankaya \u00dcniversitesi<\/span><br \/>\n<span style=\"color: #000000;\">Yap\u0131mc\u0131: Ergin \u015eafak Dikmen<\/span><br \/>\n<span style=\"color: #000000;\">Ara\u015ft\u0131rma: Ergin \u015eafak Dikmen, Nil\u00fcfer P\u0131nar K\u0131l\u0131\u00e7<\/span><br \/>\n<span style=\"color: #000000;\">Kamera: Serdar Direk<\/span><br \/>\n<span style=\"color: #000000;\">Grafik &#8211; Animasyon: Ergin \u015eafak Dikmen<\/span><br \/>\n<span style=\"color: #000000;\">Kurgu: Talha \u00c7al\u0131\u015fkan<\/span><\/p>\n\n\t\t<\/div>\n\t<\/div>\n<\/div><\/div><\/div><\/div><div class=\"vc_row-full-width vc_clearfix\"><\/div><div data-row-text-color=\"dark\" data-vc-full-width=\"true\" data-vc-full-width-init=\"false\" style=\" \" class=\"vc_row wpb_row zolo_wpb_row vc_row-fluid apress_row_class_94580562569e6623e220aa vc_custom_1526050028247 vc_row-has-fill\"><div class=\"centered-text wpb_column vc_column_container vc_col-sm-12 apress_col_id_134424712169e6623e2252a hover_style_none\"><div class=\"layer vc_column-inner\"  ><div class=\"wpb_wrapper\"><h1 id=\"uvc-type-wrap-4424\"  data-ultimate-target='#uvc-type-wrap-4424'  data-responsive-json-new='{\"font-size\":\"desktop:48px;\",\"line-height\":\"desktop:48px;\"}'  class=\"uvc-type-wrap  ult-adjust-bottom-margin ult-responsive  uvc-type-align-center uvc-type-no-prefix uvc-wrap-201857440369e6623e2268b\" style=\"text-align:center;\"><span id=\"typed-201857440369e6623e2268b\" class=\"ultimate-typed-main fancytext-typewriter-background-enabled\" style=\"color:#0a0a0a;background:#ffffff; font-weight:bold; text-transform: unset;\"><\/span><span  data-ultimate-target='#uvc-type-wrap-4424 .mycustfancy'  data-responsive-json-new='{\"font-size\":\"desktop:16px;\",\"line-height\":\"desktop:16px;\"}'  class=\"ultimate-typewriter-suffix mycustfancy ult-responsive\" style=\"font-style:italic;font-weight:normal;color:#ffffff;background :#0a0a0a; text-transform: unset;\">2018<\/span><script type=\"text\/javascript\"> \r\n\t\t\t\t\t\tjQuery(function($){ \r\n\t\t\t\t\t\t\t$(document).ready(function(){\r\n\t\t\t\t\t\t\t\tif( typeof jQuery(\"#typed-201857440369e6623e2268b\").typed == \"function\"){\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t$(\"#typed-201857440369e6623e2268b\").typed({\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tstrings: [\"NETlab Talks\"],\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\ttypeSpeed: 35,\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tbackSpeed: 35,\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tstartDelay: 50,\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tbackDelay: 5000,\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tloop: true,\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tloopCount: false,\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tshowCursor: true,\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tcursorChar: \"|\",\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tattr: null\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t});\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t}\r\n\t\t\t\t\t\t\t});\r\n\t\t\t\t\t\t});\r\n\t\t\t\t\t<\/script><style>\r\n\t\t\t\t\t\t\t.uvc-wrap-201857440369e6623e2268b .typed-cursor {\r\n\t\t\t\t\t\t\t\tcolor:#ffffff;\r\n\t\t\t\t\t\t\t}\r\n\t\t\t\t\t\t<\/style><\/h1><\/div><\/div><\/div><\/div><div class=\"vc_row-full-width vc_clearfix\"><\/div><!-- Row Backgrounds --><div class=\"upb_color\" data-bg-override=\"ex-full\" data-bg-color=\"#0a0a0a\" data-fadeout=\"\" data-fadeout-percentage=\"30\" data-parallax-content=\"\" data-parallax-content-sense=\"30\" data-row-effect-mobile-disable=\"true\" data-img-parallax-mobile-disable=\"true\" data-rtl=\"false\"  data-custom-vc-row=\"\"  data-vc=\"6.8.0\"  data-is_old_vc=\"\"  data-theme-support=\"\"   data-overlay=\"false\" data-overlay-color=\"\" data-overlay-pattern=\"\" data-overlay-pattern-opacity=\"\" data-overlay-pattern-size=\"\"    ><\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Art\u0131r\u0131lm\u0131\u015f Ger\u00e7eklik Teknolojisinin D\u00fcn\u00fc, Bug\u00fcn\u00fc ve Yar\u0131n\u0131n\u0131 konu\u015ftuk...G\u00f6r\u00fcn\u00fcm Gazetesi'nden Yaren Y\u0131ld\u0131r\u0131m'\u0131n Dr. \u00d6\u011fr. \u00dcyesi Murat Y\u0131lmaz ile ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi r\u00f6portaj\u0131 okumak i\u00e7in buraya t\u0131klay\u0131n\u0131z. Muhabir: Yaren Y\u0131ld\u0131r\u0131m \/ G\u00f6r\u00fcn\u00fcm Gazetesi \u00c7ankaya \u00dcniversitesi Bilgisayar M\u00fchendisli\u011fi b\u00f6l\u00fcm\u00fc akademisyenlerinden Dr. \u00d6\u011fr. \u00dcyesi Murat Y\u0131lmaz<span class=\"read_more_area\"><a class=\"read-more\" href=\"https:\/\/netlab.media\/en\/artirilmis-gerceklik-teknolojisi\/\"> Devam\u0131... <\/a><\/span>","protected":false},"author":1,"featured_media":2720,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/netlab.media\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/2699"}],"collection":[{"href":"https:\/\/netlab.media\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/netlab.media\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/netlab.media\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/netlab.media\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2699"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/netlab.media\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/2699\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/netlab.media\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2720"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/netlab.media\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2699"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}