NFT ve Kullanım Alanları - Oğuz Evren Kılıç

Kripto varlık nedir?

Kripto varlık bugün blok zincir teknolojisi üzerinde yükselen yeni bir olgu, yeni bir fenomen. Bu olgu, bu fenomen multidisipliner açıdan ele alınmalı bunu bu şekilde değerlendirmeliyiz. Çünkü tek başına bir ekonomik değer olarak ele almak yeterli olmayacaktır. Kripto varlıklar hem teknolojik bir ürün, hem ekonomik bir değer, hem de aynı zamanda artık bir sosyopolitik unsur haline geliyor. Bundan dolayı kripto varlıklar için en temel düzeyde şu tanımı yapabiliriz. Blok zincir teknolojisi üzerinde kullanılan genelde değer saklama için ya da değer taşıma için kullanılan veya çeşitli konsensuslarda katılım için kullanılan dijital varlıklar olarak özetleyebiliriz.

NFT nedir?

NFT non-fungible token olarak adlandırılan kripto varlıkların kısaltılmış hali İngilizce kısaltılmış hali. Bugün bununla ilgili olarak bir Türkçe çeviri çabası mevcut biliyorsunuz, nitelikli fikri tapu diye. Ne kadar doğru olup olmadığı da şu anda henüz tartışma halinde. NFT dediğimiz şey aslında var olan kripto varlıklar içerisinde kendine ayrı özel alan açmış yeni bir kripto varlıklar türü. Bu da sadece tek bir unsur tek bir suret olarak üretilebilen kripto varlık demek. Yani Bitcoin gibi yirmi bir milyon adet değil de siz sadece bir adet NFT üretiyorsunuz. Bu aslında bir tür dijital tapu, dijital sertifika gibi bir kripto varlık üretmek anlamına geliyor. Bu açıdan NFT’yi diğer kripto varlıklardan ayıran temel özellik bu.

Dijital ortamlarda üretilen sanat eserlerinin orijinalliği nedir?

Burada öncelikle biriciklik veya teklik, özgünlük gibi adlandırabileceğimiz unsuru sağlayan temel unsur temel husus eskiden yazılımlarda kendi içerisine gömülü olan kodlarla sağlanabiliyordu veya çeşitli kriptografik algoritmalarla sağlanabiliyordu. Kripto varlıklarla birlikte ve özellikle NFT ile birlikte bu yine bir kriptografik yöntemle kendine ait bir teknik kodlamayla ve algoritmayla sağlanıyor. Bunun dışında esas bunun teknik özgünlüğünü sağlayan şey blokzincir altyapısını kullanıyor olması. Çünkü blokzincir altyapısında siz bunu tek olarak ürettiğinizi bütün blokzincire onaylatıyorsunuz ve blokzincirin veri tabanında artık veri kümesinde bu o şekilde damgalanmış şekilde saklanıyor. Yani en sadeleştirerek anlatabileceğimiz yönüyle bu şekilde. O yüzden blokzincir altyapısında özelliğinden dolayı geriye dönük olarak işlem yapma zorluğundan hatta neredeyse imkansızlığından dolayı siz
artık bu ürettiğiniz NFT’nin bir eşini, bir kopyasını, birebir kopyasını yaratamıyorsunuz, basamıyorsunuz. Çünkü üzerinde timestamp zaman damgası oluyor. Kendine ait hash oluyor. Çeşitli yine farklı damgaları oluyor. Bunu sadece tek olarak yaratıp muhafaza edebiliyorsunuz ve bunun en büyük garantisi blokzincir teknolojisinin kendisi.

Gelecekte NFT’nin kullanım alanlarına neler eklenebilir?

NFT’nin zaten daha yolun çok başında olduğu belli blokzincir teknolojisi de yolun çok başında daha emekleme safhasında diyebiliriz. Fakat çok hızlı gelişen bir teknoloji alanı. Bu hızlı gelişen teknoloji alanında daha şundan iki sene öncesine kadar NFT’leri konuşmuyorduk. Metaverse hiç düşünülmüyordu bile metaverse gibi yeni bir konseptle birlikte NFT de yeni bir yön almaya başladı. Yeni bir, kendine çalışma alanı ve gelişme alanı bulmaya başladı
bu açıdan düşündüğümüzde devamlı yeni teknolojiler veya füzyon teknolojiler ortaya çıkacaktır bu artık belli oldu. Yeni konseptler de ortaya çıkacak. NFT bir konsept olarak bir olgu olarak varlığını devam ettirecektir. NFT’nin kendi içerisinde alt türler, yeni konseptleri, yeni teknoloji konseptleri ortaya çıkacaktır. Burada yakın gelecekte ortaya çıkacağını beklediğim benim adıma iki tane önemli konsept var. Birincisi resmi NFT yani gerçek anlamda resmi kayıtların tutulduğu, resmi dokümanların tutulduğu ve resmi doküman paylaşımının küreselleştirildiği ve evrenselleştirildiği bir teknolojik konseptten bahsediyoruz. Nedir bu? İşte tapu kayıtları, diplomalar, çeşitli resmi sertifikalar, ehliyet gibi, kimlik gibi resmî belgelerin, dokümanterin üretilmesi ve paylaşılması, kullanılması NFT üzerinden gerçekleştirilebilecek. İkinci konsept, özellikle de telif konusunda olmak üzere sanat sektöründe, sanat alanında, işte gerek sinema olsun gerek resim olsun, plastik sanatlar olsun, gerek müzik olsun burada yaratılacak eserlerin NFT üzerinden yaratılarak ya da NFT üzerinden sertifikalandırılarak küresel koruma altına alınması ve sürdürülebilir kazancın ortaya çıkması bu konsepte doğru evrileceğimizi düşünüyorum. NFT’nin yaratacağı en büyük devrimlerden bir tanesinin de bu alanda olacağını düşünüyorum.

NFT kullanımında, hukuksal açıdan nasıl sorunlar vardır?

Burada hukuksal açıdan nasıl sorunlar ortaya çıkabileceğinden daha önce aslında hukuki altyapının nasıl olacağını konuşmamız gerekiyor. Çünkü daha bu işin hukuki altyapısıyla ilgili ne dünyada ne Türkiye’de yeterli çalışma yok ama ülkelerde bir regülasyon çabası var. Türkiye’de de var ve kısa zamanda bu hukuk bu işin bu kısmına yetişecektir diye düşünüyoruz. Bununla ilgili olarak söyleyebileceğimiz bir başka husus da burada akıllı sözleşme altyapısı kullanılıyor. Blokzincir teknolojisine hayat veren hukuki kısım akıllı sözleşmedir yani bilgisayar veya bilişim sistemi tarafından otomasyonla yönetilen ve otomasyonla yürütülen bir sözleşme, bir hukuki metinden bahsediyoruz. Bu hukuki metnin tanınması, hukuka işlenmesi, hukukta geçerlilik kazanması ve sonuç doğurması bakımından tabii ki yasal düzenlemelere ihtiyaç var. Bunlar olduğu zaman orada işte yeni hukuki tabii sorular ve sorular ortaya çıkacak. Bunların neler olabileceği ile ilgili bazı ufak öngörülerimiz mevcut. Nedir o öngörüler? Örneğin şu anda var olan klasik sözleşme yapılarında Borçlar Kanunu veya Borçlar Hukuku daha kapsamlı olarak çerçevesinde çözülmeye çalışılan, çözüme ulaştırılmış, yerleşik uygulama haline gelmiş birçok şey yeniden tariflenmek zorunda kalacak. Burada biraz bir süre boşluğu ve yasal boşluk olma riski var. Onun işte kapatılması nasıl olacak? Bunu riskler nasıl bertaraf edilecek? Bunlar tabii ayrı değerlendirilecek konular.

NFT eserlerin güvenilirliği nedir?

NFT olarak üretilen bir varlığın hacklenmesi, üzerindeki kaydın değiştirilmesi neredeyse imkânsız. Tabii ki kul yapısı olan hiçbir şeyde imkânsız diye bir şey yok. Fakat neredeyse imkânsız matematiksel olarak imkânsız. Onu da blokzincir altyapısının doğasının bir sonucu olarak karşımıza çıkıyor. Fakat bunun dışında NFT’nin saklandığı, muhafaza edildiği veya satıldığı, el değiştirdiği platformun veya bilişim ortamının hacklenebilmesi bu NFT’nin çalınabilmesi, bozulabilmesi, silinebilmesi veya başka bir sıkıntıyla karşı karşıya kalabilmesi imkânı tabii ki mevcut. Bununla ilgili olarak en çok karşımıza çıkan şey hacklenme durumlarında bu NFT’leri muhafaza edildiği ve soğuk cüzdanların veya sıcak cüzdanların işte üçüncü kişiler tarafından ele geçirilmesi ve NFT’lerin kişinin iradesi dışında sahibinin iradesi dışında transfer edilmesi, satılması gibi sorunlarla karşılaşıyoruz, yani çalınmasıyla ilgili sorunlarla karşılaşıyoruz. Onun dışında bir orijinal eserin orijinalliğini bozacak şekilde veya o kaydı bozacak şekilde bir hackleme şu ana kadar var olmuş değil olabilecek gibi de değil. Blok zincirin dediğim gibi en güvenilir yanı bu. Yani siz bugün bir müzik eseri ürettiğiniz zaman bunu NFT ortamında ürettiğin zaman veya NFT ile sertifikalandırdığınız zaman bunun artık size ait olduğunu ve sizin tarafınızdan üretildiğinize dair kaydı bozmak inanın hiç kolay değil yani. Sıfıra yakın bir ihtimal ama eserinizin çalınması, sizin iradeniz dışında el değiştirmesi, satılması vesaire bunlar dediğim gibi mümkün olabiliyor. Bununla ilgili de zaten hem dijital güvenlik önlemleri var hem de hukukun öngördüğü bazı güvenlik önlemleri var. Bunun dışında hukuken siz bir eserin orijinalliğine o blokzincirin sağladığı teknolojiyle birleştirerek daha güçlü ve daha güvenilir hale getirme imkânınız mevcut. O da nasıl yapacaksınız? İşte hukuki altyapıyla birlikte çeşitli regülasyonlarla birlikte fisek gibi kanunlarda yapılacak değişikliklerle birlikte artık hem hukuken koruma altına almanız daha kolaylaşacak hem de küresel çapta. Hem de teknolojik olarak koruma altına almış olacaksınız.

NFT sanat olgusuna ne gibi değişiklikler getirdi ve getirebilecek?

Şunu baştan çok basitleştirerek anlatalım. Bir sanatçının bir fikir veya sanat eseri sahibinin bugünkü dünyada yaşadığı iki büyük problem. Birincisi finansman. Siz bir şey üretiyorsunuz. Örneğin bir liraya satabiliyorsunuz veya değerleyebiliyorsunuz. Sizden sonra elinizden çıktıktan sonra onun daha yüksek bir kâr marjıyla satılması durumunda burada önünüze hukuk bir bariyer koyuyor. Yani sizin elinizden çıktığı için mülkiyet hakkı da artık bağımlı mülkiyet bağınızı da kopardığınız için artık bir hak iddia etmeniz çok zor oluyor, imkânsız oluyor. Bundan dolayı da sanatçının ürünlerinden devamlı para kazanması çok ciddi bir sıkıntı ve sanatın finansmanı yıllardır hep ya romanlara bile konu olmuş bir husus bir gerçeklik. Ama bugün sanatın ve fikir sahibi sanatçının ve fikir sahiplerinin sürekli finansmanı sağlayacak olan bir teknolojidir NFT. Siz bugün bir tablo ürettiğiniz zaman, bir müzik eseri, ürettiğiniz zaman, bunu bir ürün olarak NFT ile satışa çıkardığınız zaman piyasalaştırdığınız zaman sonraki satışlardan royalty fee dediğimiz fikir ve sanat üretim hakkını payınızı otomatik olarak alıyorsunuz akıllı sözleşme sayesinde. Siz onun takipçisi de olmanıza gerek yok, yani sizin bugün yurt dışına sattığınız bir ürün, yurt dışında el değiştirse bile bir gece yatıyorsunuz, sabah kalktığınızda dijital cüzdanınızda, soğuk cüzdanınızda veya sıcak cüzdanınızda. Royalty fee’nizin yatmış olduğunu görüyorsunuz. Kimi kime sattığı da önemli değil. Hiç kimseyi takip etmek zorunda değilsiniz. Akıllı sözleşme bunu otomasyon şeklinde otomatize ederek yapıyor. Bu çok önemli. Sanatın devamlı finansmanı sürdürülebilir ekonomi yaratması çok önemli. İkincisi, bugün telifle ilgili çok ciddi sıkıntılar yaşanıyor. Sadece sanat açısından düşünmüyorum bunu marka patent açısından da düşünün. O yüzden küresel telif koruması sağlıyor size. Bugün kendi ürettiğiniz bir şeyi dünyanın neresine giderseniz gidin NFT üzerinden sertifikalandırdığınız ya da ürettiğiniz zaman hiç kimsenin şüphesi olmuyor ki o size aittir. O yüzden küresel telifi size çok ucuz kesin ve evrensel çerçevede sağlıyor. Bundan dolayı sanatı ciddi anlamda dönüştüreceğini düşünüyoruz. Sanat endüstrisini ciddi anlamda
dönüştüreceğini düşünüyoruz ve sanatçıları, fikir sahiplerini besleyeceğini düşünüyoruz. Bir husus daha var. NFT dediğimiz olgu kendi ekosistemini yaratıyor. Tabii ki altyapı üstyapı ilişkisi gereğince kendi sosyal ağını, kendi sosyal ilişkilerini üretim ve paylaşım ilişkilerini de yaratıyor. Bundan dolayı merkeziyetsiz komüniteler topluluklar çerçevesinde yüz binlerce, milyonlarca kişiden oluşan kitlelere çok rahat ulaşabiliyorsunuz. Bunun dışında bu eserlerin gerçek anlamda halk veya kitleler gözünde değerlenip değerlenmediğini orada net olarak görebiliyorsunuz ve anonim olarak görebiliyorsunuz. İşte bunun gibi çok ciddi faydaları var. Bugüne kadar tarihsel çizgi içinde, kronolojik çizgi içerisinde sanatın yaşamış olduğu birçok yapısal sorunu aşıyor ve sanatı aslında bir sonraki çağa, bir sonraki aşamayı hazırlıyor. NFT’nin bu devrimci gücünün herkesin farkında olması gerektiğini düşünüyorum. Özellikle de sanatçıların ve fikir sahiplerinin, üreticilerin farkında olması gerektiğini düşünüyorum.